Veelgestelde vragen over stikstof en Rabobank

Om tot een oplossing voor de stikstofproblematiek in Nederland te komen, richt de overheid zich naast industrie en wegvervoer, op de agrarische sector. Deze sector kent een relatief hoge uitstoot van stikstof. Er is een aanpak nodig die natuurherstel, emissiereductie en vergunningverlening met elkaar verbindt. Rabobank steunt de doelen om de natuur te herstellen en de stikstofuitstoot te verminderen, , maar pleit wel voor een aanpak waarin alle sectoren – dus ook mobiliteit, industrie en luchtvaart - een bijdrage leveren. Dat is wel zo eerlijk.

Rabobank ziet dat het huidige landbouwsysteem in Nederland zijn grenzen heeft bereikt: we moeten de natuur beschermen en boeren en tuinders helpen met de omslag naar duurzame landbouw. De recente stikstofbrief van het kabinet Jetten I bevat aanknopingspunten voor een meer integrale aanpak, omdat natuurherstel, juridisch geborgde emissiereductie en vergunningverlening nadrukkelijker met elkaar worden verbonden. Daarmee kan een begin worden gemaakt met het doorbreken van de huidige impasse.

Tegelijkertijd realiseren we ons dat de impact op individuele ondernemers groot kan zijn. Per regio, bedrijfstype en vergunningensituatie kunnen de gevolgen sterk verschillen. Daarom is duidelijke, uitvoerbare en financierbare uitwerking nodig, met oog voor het verdienvermogen van boeren en tuinders. Zo weten ondernemers waar zij aan toe zijn en kunnen zij verantwoorde keuzes maken voor hun bedrijf.

Iedereen moet daarbij een steentje bijdragen: de overheid, boeren en tuinders, ketenpartners, provincies, natuurorganisaties en financiële instellingen. Als coöperatieve bank en belangrijke financier van de agrarische sector staat Rabobank klaar om bij te dragen. We staan onze agrarische klanten bij, zeker nu de uitdagingen groter zijn dan ooit. Dit doen we door moeilijke, maar belangrijke gesprekken te voeren en met de inzet van werkbare financiële oplossingen voor klanten.

Agrarische ondernemers staan voor moeilijke, maar belangrijke keuzes. Rabobank staat haar klanten zo goed als mogelijk bij in de keuze voor het bedrijfsmodel dat het beste past, zodat we de boer en de natuur helpen. Rabobank blijft met klanten kijken naar wat mogelijk is, ook in gebieden waar de opgaven groot zijn. We beoordelen per situatie welk bedrijfsmodel past bij het bedrijf, de omgeving, de vergunningensituatie en toekomstige regelgeving. Dat kan gaan om innoveren, extensiveren, omschakelen, stoppen of verplaatsen. Voor al deze opties werkt Rabobank aan specifieke oplossingen om onze klanten zo goed mogelijk door deze transitie heen te helpen.

Leningen met lagere rente en aflossingsvrije perioden

Boeren en tuinders moeten verder verduurzamen. Daarvoor hebben ze geld nodig. Bijvoorbeeld om meer grond te kopen of om hun bedrijf te verduurzamen. Rabobank wil deze boeren en tuinders, met een toereikend verdienmodel, leningen verstrekken met bijzondere voorwaarden. We rekenen bijvoorbeeld minder rente. Of ze hoeven even niets af te lossen. Zo krijgen ze de ruimte om hun bedrijf aan te passen. Van de 3 miljard euro die Rabobank in 2023 beschikbaar heeft gesteld voor verduurzaming van de agrarische sector is inmiddels ruim 1 miljard benut. De aankoop van grond is daarbij een veelgebruikte bestemming, omdat extra grond ondernemers kan helpen om extensiever te werken en hun bedrijf toekomstbestendiger te maken. Ook investeringen in bijvoorbeeld emissiereductie, energie, bodem, water en biodiversiteit kunnen bijdragen aan verduurzaming. De 3 miljard komt boven op de 27 miljard euro die we op dit moment hebben uitgeleend in de sector.

Om verantwoord een lening te verstrekken aan de boer is het wel nodig dat er duidelijkheid is over de regelgeving en dat er sprake is van een duurzame en financieel draagkrachtige toekomst van het bedrijf.

Ketensamenwerking

Boeren en tuinders zijn altijd belangrijk geweest voor Rabobank. Daarom doen we nog meer om hen te helpen in de omschakeling.

Rabobank helpt bij het versterken van de natuur en werkt samen met partners aan verduurzaming. We steunen bijvoorbeeld initiatieven die de biodiversiteit vergroten en de bodemkwaliteit verbeteren. Dat doen we met geld en met de inzet van onze kennis en mensen.

Rabobank stopt niet op voorhand met financieren van klanten in of nabij Natura 2000-gebieden. We blijven per klant kijken wat mogelijk is. Daarbij beoordelen we onder meer de vergunningensituatie, het bedrijfsplan, het verdienmodel en rentabiliteit, de gebiedsgerichte aanpak en de mogelijkheden om het bedrijf toekomstbestendig te maken.

In sommige gebieden kunnen de keuzes ingewikkelder zijn en kan meer duidelijkheid nodig zijn over beleid en vergunningverlening. Maar het uitgangspunt blijft dat we samen met de ondernemer kijken naar wat wél kan. Dat kan gaan om verduurzamen, extensiveren, innoveren, omschakelen, verplaatsen of stoppen. Rabobank pleit daarom voor beleid dat uitvoerbaar en financierbaar is, zodat ondernemers handelingsperspectief houden.

Rabobank brengt duurzaamheidsprestaties van klanten al langer in beeld met behulp van de duurzaamheidsmatrix. Met dit inzicht kan Rabobank een prijsmodel hanteren waarin duurzame koplopers korting krijgen en niet duurzame activiteiten financieel ontmoedigd en belast worden. Met behulp van onze Groenfinanciering of Impactlening is het mogelijk te financieren met lagere financieringslasten. Zo stimuleert Rabobank al langer de verduurzaming van de agrarische sector.

Gezamenlijke oplossingen voor alle boeren en tuinders

Naast individuele oplossingen voor ondernemers werkt Rabobank al langere tijd samen met ketenpartners aan initiatieven die bijdragen aan een duurzamer productieproces. Een voorbeeld is de ontwikkeling van de Biodiversiteitsmonitor. Dit meetinstrument versterkt de positie van boeren omdat het ze in staat stelt vast te leggen wat hun bijdrage is aan het verbeteren van biodiversiteit. Dat is een belangrijke voorwaarde om duurzame prestaties ook financieel te kunnen belonen, bijvoorbeeld met rentekorting.

De gegevens uit de Biodiversiteitsmonitor verwerkt Rabobank in de duurzaamheidsmatrix. Rabobank is ook betrokken bij de ontwikkeling Grondcoöperatie Rijkdom, een financieringsinstrument waarmee boer en burger kunnen samenwerken aan herstel van de natuur en sterke landbouw. Ook zijn er voorbeelden waarbij Rabobank een initiërende rol heeft gespeeld, zoals bij Open Bodemindex of True Value Language (TVL). Deze laatste is een samenwerking tussen private en publieke partijen waarin boeren en tuinders, keten partijen, financiers en overheid afspraken maken over het inzichtelijk en vergelijkbaar maken van duurzaamheidsprestaties op het boerenerf.

Rabobank ziet perspectief voor de veehouderij in Nederland, al zullen de perspectieven per regio behoorlijk verschillen. In de toekomst zullen er minder boeren en minder dieren in Nederland zijn. De veehouderij van de toekomst zal er niet overal hetzelfde uitzien. In bepaalde gebieden zal een (veel) extensievere vorm van (melk)veehouderij zijn, zodat we daar de natuur, water en bodem beter beschermen. Ook zal er op bepaalde plekken ruimte zijn voor hoogproductieve bedrijven die hun emissies aantoonbaar verlagen. Verder verwachten wij dat er boeren zijn die meer in gaan zetten op verbreding door zorg, horeca, recreatie of natuurbeheer onderdeel te maken van het verdienmodel. Kortom: er blijft perspectief voor de veehouderij, maar regionaal zullen er grote verschillen ontstaan. Duidelijkheid over vergunningverlening, gebiedsgerichte keuzes en beloning voor duurzame prestaties is daarbij essentieel.

Vanaf het eind van de 19e eeuw is Rabobank verbonden met de boeren en tuinders in ons land. Het na de Tweede Wereldoorlog geïntroduceerde Europese landbouwbeleid, waarbinnen ook Rabobank heeft geopereerd, was lang gericht op het produceren van voldoende, betaalbaar en veilig voedsel. Dat heeft Nederland veel gebracht, maar de keerzijde van dit systeem is dat het op onderdelen de grenzen heeft overschreden van wat onze natuur, water, bodem en klimaat aankunnen. We weten dat de sector de afgelopen jaren met behulp van innovaties al substantieel heeft bijgedragen aan het verminderen van de belasting op natuur en klimaat, maar het is nog niet genoeg. Als coöperatieve bank staat Rabobank haar klanten bij in de verandering die nu voorligt. Het verleden laat zien dat de sector over veel verandervermogen en veerkracht beschikt, wat vertrouwen geeft naar de toekomst.

Dat zou onverstandig zijn en bovendien kan dat niet zomaar. Rabobank heeft een verantwoordelijkheid richting spaarders, klanten en toezichthouders om een betrouwbare en stabiele bank te zijn. Het afschrijven van gezonde leningen past niet bij die verantwoordelijkheid.

Tegen eigenaren van woningen in een wijk die door bijvoorbeeld overheidsingrijpen tegen de vlakte gaat, zeggen we ook niet ‘helaas kunt u hier niet meer wonen, de bank lost het wel op met uw hypotheek, dat geld krijgt u gewoon terug’. Dat is namelijk het spaargeld van onze klanten en investeerders, die verwachten dat we daar zorgvuldig mee omgaan. Van de overheid mag daarom een compensatieregeling verwacht worden, passend bij de ingrijpende maatregelen die ze treft.

Kortom, schulden kwijtschelden: nee. Onze rol pakken om boeren en tuinders te helpen, of ze nu willen stoppen, omschakelen of verplaatsen: ja. Graag zelfs. Want zo werken we aan perspectief voor de boer met respect voor de natuur.