Detail- en groothandel update april 2018

Waarom ondernemers moeten blijven inspelen op veranderingen

In 2017 realiseerde de detailhandel de grootste omzetgroei in 11 jaar, met name door de sterke groei in online. Groothandels groeien de laatste jaren zelfs nóg harder dan de detailhandel. De groei en ontwikkelingen zetten naar verwachting door in 2018. Daarnaast blijft het voor ondernemers belangrijk om goed in te spelen op sectortrends die fundamenteel veranderen vanuit demografie, klantgedrag, technologie en concurrentie.

In de detail- en groothandel update blikken we terug en kijken we vooruit naar belangrijke trends in de wereld van beide sectoren. In deze publicatie leest u onder andere over de volgende ontwikkelingen: 

  • Online groei zet stevig door
    We hebben twee scenario’s doorgerekend: een gematigd en extreem scenario. Het online aandeel in de non-food retail loopt daarin op van de huidige 20% naar 40% tot zelfs 80% in 2027. De gevolgen hiervan voor de sector zijn immens. Ook voor groothandels geldt dat digitalisering de dynamiek in de keten fundamenteel verandert.
  • Minder winkelvastgoed nodig
    Ondanks de bevolkingsgroei en economische groei is er in de toekomst minder winkelvastgoed nodig. De benodigde fysieke winkelruimte zal daarbij steeds kernachtiger geconcentreerd worden. 
  • Innovatie: geen optie meer, maar keiharde noodzaak
    Iedereen moet blijven innoveren om klantrelevantie te behouden. Niet alleen in de start-up fase maar ook daarna. De customer journey is het focuspunt voor innovatie en dat heeft niet altijd met technologie te maken. 
  • Voorwaartse integratie: een aantrekkelijke optie voor groothandels
    Door voorwaartse integratie kunnen groothandels hun positie versterken. Er zijn diverse mogelijkheden en de risico’s zijn beheersbaar.

Omzetgroei in 2017, maar structurele veranderingen belangrijker

De retailsector blijft in een positieve flow. Het is ondertussen tien jaar geleden dat er een wereldwijde crisis uitbrak. Op basis van een groter vertrouwen in de economie en de eigen financiële situatie geeft de consument weer meer en makkelijker geld uit. 

Detailhandel realiseert grootste omzetgroei in 11 jaar
In 2017 heeft de totale detailhandel 4,2% meer omgezet dan in 2016. Dat is de hoogste groei in 11 jaar. 

De omzet van winkels in non-food groeide in 2017 met circa 3%. Wel bedraagt het omzetverlies in de non-food detailhandel sinds de crisis nog steeds ruim 13%. De winkels in voedings- en genotmiddelen hebben in 2017 3,2% meer omgezet dan in 2016. De omzet in food ligt daarmee ruim 15% hoger dan voor de crisis. 

Groothandels groeien nog harder
Groothandels in non-food groeiden in 2017 zelfs met 6,8% in omzet. De afgelopen drie jaar is de non-food groothandel met 24% veel harder gegroeid dan de 7% groei die de detailhandel heeft weten te realiseren. Dit komt mede doordat groothandels niet alleen van de binnenlandse groei profiteren, maar zeker ook van een grotere buitenlandse vraag. 

Zowel klanten als leveranciers zetten druk om hun eigen positie te versterken. Daarnaast duikt de concurrentie vanuit verschillende hoeken op, waaronder groothandels uit andere sectoren en retailers die naar B2B uitbreiden. Dit zorgt ervoor dat de margedruk toeneemt. 

Online stimuleert groei
In 2017 was de online omzet 19,5% hoger dan in 2016. Webwinkels met als hoofdactiviteit verkoop via internet hebben bijna 18% meer omgezet. De online omzet van multichannel retailers groeide met bijna 22%.

Groei in 2018, maar blijven inspelen op structurele trends

Groei zet door in 2018..
Voor zowel de detail- als groothandel zijn de groeivooruitzichten positief. De particuliere consumptie groeit in 2018 naar verwachting met 2,1%. Op basis daarvan wordt een groei van de non-food retailomzet van circa 3% verwacht. 

De groeivooruitzichten voor de groothandel worden vooral gedreven door de export. Per onderdeel van de groothandel kunnen de groeicijfers verschillen, afhankelijk van onder meer de ontwikkeling in de eindmarkten als bouw, industrie, detailhandel, food & agri en de prijsontwikkeling van commodities, zoals olie en staal. Voor de groothandel als geheel verwachten wij dit jaar een omzetgroei van ruim 5%.

..maar inspelen op digitalisering blijft key
Structurele veranderingen in de sectoren zijn voor de toekomst van de sector veel belangrijker dan de schommelingen van de economie. Digitalisering is daarbij een belangrijk onderdeel.

Detailhandel: groei online zet door en heeft grote gevolgen voor de sector
Veranderend consumentengedrag resulteert in een groei van de online bestedingen. Online kopen brengt de klant gemak. We zien al jarenlang dat de online bestedingen veel harder groeien dan de bestedingen in de fysieke winkels. Deze trend zet door en heeft grote consequenties. Om dit te illustreren, hebben we twee scenario’s doorgerekend. 

In beide scenario’s gaan we ervan uit dat de totale non-food retailmarkt met circa 3% per jaar groeit, inclusief inflatie. Het ‘gematigde’ scenario veronderstelt dat de groei van de online bestedingen geleidelijk afzwakt van het huidige niveau van ongeveer 16% tot 8% per jaar. In een meer ‘extreem’ scenario gaan we juist uit van een verder oplopende groei richting 20% per jaar. Deze groei is gedreven door verschillende factoren, waaronder doorontwikkelde technologie (waardoor online nog aantrekkelijker en gemakkelijker wordt), een minder aantrekkelijk fysiek winkellandschap en toenemende online concurrentie waardoor de online markt groter wordt. 

In het gematigde scenario stijgt het online aandeel van circa 20% in 2017 naar ruim 40% in 2027. In het extreme scenario gaat online zelfs naar 80%. Het is voor ondernemers in ieder geval belangrijk om een deel van de grote- en groeiende online markt te pakken, alleen of via samenwerking. 

Groothandel: digitalisering verandert de keten
Voor groothandels geldt dat digitalisering de dynamiek in de keten fundamenteel verandert. Producenten en B2B klanten kunnen rechtstreeks zaken doen. Als de groothandels niet acteren, dreigt uitschakeling. Ondernemers moeten de digitalisering daarom gebruiken om meer toegevoegde waarde aan hun klanten te leveren, bijvoorbeeld door het maken van online platforms. Toegevoegde waarde is het enige entree ticket voor de toekomst.

Minder winkelvastgoed nodig

Overcapaciteit in de winkelmarkt
De afgelopen 25 jaar is het aantal winkelmeters verdubbeld. Van 2008 tot 2015 is de leegstand van winkels gestegen van 5% naar 7,5% en dus toegenomen met 50%. Sindsdien is de leegstand 3 jaar op rij gedaald en bedraagt per 1 januari 2018 7% van het aantal verkooppunten. Ondanks de bevolkingsgroei en economische groei is er in de toekomst minder winkelvastgoed nodig. 

De overcapaciteit in de winkelmarkt neemt verder toe door de shift naar online en mobiel. Daarbij verandert de demografie door vergrijzing, urbanisatie en toename van eenpersoonshuishoudens, waardoor minder non-food spullen verkocht worden. Het aantal webwinkels is de afgelopen jaren explosief gestegen naar meer dan 40.000. Hierdoor is het aantal non-food verkooppunten per saldo harder gestegen dan de omzet, waardoor het voor iedereen moeilijker is geworden om succesvol te zijn.

Internetgevoeligheid per branche
In branches als Telecom, IT en Media & Entertainment bedraagt het online omzetaandeel ondertussen 40% tot 55%. In consumenten- en huishoudelijke elektronica en speelgoed respectievelijk 30% tot 40%. In sport, kleding en schoenen is het gestegen tot respectievelijk 16%, 23% en 28%. Veel bestaande winkels hebben daarbij een kwalitatief probleem. Ze zijn een pakhuis met voorraad en een kassa, maar zonder beleving. Hierdoor leveren zij geen enkele toegevoegde waarde. 

Gemeenten en provincies moeten scherpe keuzes maken
Winkelgebieden moeten compacter, relevanter en aantrekkelijker worden. Binnen veel bestaande binnensteden, dorpen en andere centrumgebieden zullen scherpe keuzes gemaakt gaan worden tussen gebieden die wel en niet kansrijk zijn. Klanten trekken zich niets aan van provinciegrenzen, waardoor het goed omgaan met de problematiek om duidelijke keuzes van lokale en provinciale overheden vraagt. Zeker in kleine en middelgrote steden is er lokaal regelmatig nog sprake van een te positief beeld, dat onterecht versterkt wordt door de groei van de economie.

Innovatie: Geen optie meer, maar keiharde noodzaak

Zowel de retail- als de groothandelsmarkt verandert fundamenteel door veranderend klantgedrag, demografie en technologie. Innovatie is noodzakelijk om op deze veranderingen te blijven inspelen. Via innovatie kunnen ondernemers relevant zijn en blijven voor hun klanten. Daarom is innovatie de fase van ‘strategische optie’ al lang voorbij. Het is een noodzaak om te overleven in een steeds sneller veranderende markt.

Iedereen moet meedoen
Voor start-ups is de noodzaak van innovatie wel duidelijk. Innovatie is voor hen het entree ticket tot de markt. Ook bestaande ondernemingen moeten innoveren om relevant te blijven. In de detailhandel is de behoefte aan innovatie heel zichtbaar door technologie en de voortdurende opkomst van nieuwe, innovatieve spelers. In de groothandel speelt deze trend zich meer onder de oppervlakte af. Maar ook daar geldt dat de behoeften van B2B klanten veranderen en dat digitalisering invloed heeft op de ketenpositie. De middenpositie van groothandels kan kwetsbaar zijn en het gevaar van uitschakeling is nooit ver weg. Ook voor groothandels is innovatie nodig om hun positie in de keten te behouden en te versterken.

Focus op customer journey, innoveer zonder stekker
Waar moet de innovatie zich op richten? Wat ons betreft heeft het beter en gemakkelijker maken van de customer journey van de klant de prioriteit. In alle fasen van die customer journey (van oriëntatie tot after-sales service) zijn voortdurend verbeteringen mogelijk en daarmee noodzakelijk. Vaak wordt bij innovatie de nadruk gelegd op technologische vernieuwing. Hoewel technologie belangrijk is, hoeft niet iedere innovatie ‘een stekker te hebben’. Zo is bijvoorbeeld het aanpassen van de openingstijden aan de wensen van de klant een innovatief idee zonder stekker. 

Binnenkort verschijnt een uitgebreide publicatie over het thema Innovatie in de retail- en groothandelssector.

Voorwaartse integratie: een aantrekkelijke optie voor groothandels

Eén van de manieren voor groothandels om hun positie in de keten te versterken is ‘voorwaartse integratie’. Op deze manier komen zij dichterbij de eindklant te staan. Dit kan bijvoorbeeld door het openen van winkels. Voorwaartse integratie kan de groothandel diverse voordelen brengen. De groothandel krijgt een groter deel van de keten onder controle en kan de regisseur van de keten worden. Het grootste deel van de winst van een keten is weggelegd voor de ketenregisseur. De regierol geeft de groothandel rechtstreeks toegang tot informatie over eindklanten en hun voorkeuren. Deze informatie kan gebruikt worden om de keten beter aan te sturen, waardoor de toegevoegde waarde toeneemt. 

Er leiden meerdere wegen voorwaarts
Voorwaartse integratie kan op verschillende manieren. Zo heeft de foodgroothandel Bidfood een franchiseformule voor de cafetariabranche ontwikkeld: Restaria. Bidfood ziet ruimte voor vijftig tot tachtig vestigingen van dit concept. Voor Bidfood heeft deze stap verschillende voordelen. De organisatie kan meer waarde bieden aan zijn B2B-klanten, krijgt rechtstreeks toegang tot consumenteninformatie én creëert een extra verdienmodel middels franchisefees. De Hooijer Groep, importeur en distributeur van schoenen, zoekt de samenwerking met een merkeigenaar om voorwaarts te integreren. Birkenstock wil graag eigen winkels, onder meer om zijn merk te ondersteunen, maar wil die niet zelf runnen. De groothandel doet dit namens het merk.

Incasseer de voordelen en beheers de nadelen
Veel groothandels zijn huiverig voor het voorwaarts integreren. Zij willen niet in concurrentie gaan met hun B2B klanten door rechtstreeks naar de eindklant te gaan. Natuurlijk wordt de groothandel die eigen winkels opent ook een concurrent van zijn retailklant, maar de kunst is om met de verschillende touchpoints van beide partijen een sterk merk en stevige klantpropositie op te bouwen. Kortom: niet vechten om de koek, maar er gezamenlijk voor zorgen dat de koek zo groot mogelijk kan worden.

Meer lezen over bovenstaande onderwerpen? Bekijk dan eens onderstaande publicaties.

Lees onze blog over de impact van online retail op winkelvastgoed

Lees onze blog over hoe vernieuwende merken een nieuwe klantreis ontwerpen

Lees onze blog over de noodzaak van innovatie

Bekijk onze sectorprognoses voor 2018

Contact

Rabobank